Thu thập bằng chứng ngoại tình như thế nào là hợp pháp và được Toà chấp nhận? (Luật sư Lê Bình Phương phân tích)

Q: Có được cài phần mềm theo dõi điện thoại vợ/chồng để lấy bằng chứng ngoại tình không?

Không, hành vi này vi phạm Điều 159 BLHS và có thể bị phạt tù đến 3 năm.

Q: Tin nhắn của vợ/chồng có là bằng chứng hợp lệ khi ly hôn không?

Có, nhưng chỉ khi bạn là người nhận hoặc người tham gia trực tiếp trong cuộc trao đổi đó.

Mở vấn đề

Khi nghi ngờ vợ hoặc chồng ngoại tình, câu hỏi đầu tiên nhiều người đặt ra là: “Làm sao thu thập bằng chứng để Toà chấp nhận?” Nhưng không phải cách thu thập nào cũng hợp pháp. Ranh giới giữa bằng chứng có giá trị pháp lý và hành vi phạm tội đôi khi rất mỏng — nhiều người vì quá nóng lòng đã chuyển từ vai nguyên đơn thành bị cáo.

Bài viết này phân tích cụ thể các loại bằng chứng ngoại tình Toà án chấp nhận, những cách thu thập hợp pháp theo quy định hiện hành, và những sai lầm cần tránh.

Quy định pháp luật liên quan

Nghĩa vụ chung thủy và căn cứ ly hôn:

Điều 19 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 (52/2014/QH13) quy định vợ chồng có nghĩa vụ chung thủy với nhau. Vi phạm nghĩa vụ này là căn cứ để Toà giải quyết ly hôn đơn phương theo Điều 56 khoản 1 — khi hôn nhân “lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài.”

Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP, Điều 4 khoản 3b làm rõ thêm: “Vợ, chồng có quan hệ ngoại tình” là một trong các biểu hiện xác định hôn nhân trầm trọng — tức Toà án phải công nhận đây là căn cứ ly hôn nếu được chứng minh. Ngoại tình còn ảnh hưởng đến chia tài sản: Điều 59 khoản 2d Luật HN&GĐ cho phép Toà xem xét “lỗi của mỗi bên trong vi phạm quyền, nghĩa vụ của vợ chồng” — người có lỗi có thể được chia ít tài sản hơn.

Điều kiện để chứng cứ được Toà chấp nhận:

Điều 93 BLTTDS 2015 (92/2015/QH13) định nghĩa chứng cứ phải là những gì “có thật” — tồn tại khách quan và có thể kiểm chứng. Điều 94 liệt kê 10 nguồn chứng cứ hợp lệ, trong đó có: tài liệu đọc được, băng ghi âm/ghi hình, dữ liệu điện tử, lời khai nhân chứng. Điều 95 khoản 2 quy định riêng với tài liệu nghe nhìn: phải “kèm văn bản ghi rõ xuất xứ của tài liệu đó” — video hoặc ghi âm đơn thuần chưa đủ, cần xác nhận nguồn gốc cụ thể.

Giới hạn thu thập bằng chứng:

Điều 38 BLDS 2015 (91/2015/QH13) bảo vệ quyền bí mật đời sống riêng tư — không ai được thu thập, lưu trữ, sử dụng thông tin về đời sống riêng tư của người khác nếu không có sự đồng ý, kể cả vợ/chồng của nhau. Điều 159 BLHS 2015 hợp nhất 2025 (100/2015/QH13) quy định tội “Xâm phạm bí mật hoặc an toàn thư tín, điện thoại, điện tín hoặc hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác” — mức phạt có thể lên đến 3 năm tù.

Phân tích và áp dụng

Những loại bằng chứng Toà chấp nhận:

Thứ nhất, ảnh và video ghi lại ở nơi công cộng — công viên, quán cà phê, đường phố, bãi đỗ xe. Không gian công cộng không được bảo vệ bởi Điều 38 BLDS. Cần kèm văn bản ghi rõ thời gian, địa điểm theo Điều 95 khoản 2 BLTTDS.

Thứ hai, tin nhắn và email mà chính bạn là người nhận — bạn là một bên trong cuộc trao đổi, có quyền sử dụng nội dung đó làm bằng chứng. Ảnh chụp màn hình được chấp nhận nếu không bị chỉnh sửa.

Thứ ba, ghi âm cuộc hội thoại mà bạn là một bên tham gia — ví dụ tự ghi âm cuộc trò chuyện trực tiếp với vợ/chồng. Pháp luật Việt Nam không có quy định cấm người tham gia cuộc hội thoại tự ghi âm chính cuộc hội thoại đó.

Thứ tư, lời khai của nhân chứng — người trực tiếp chứng kiến sự việc, sẵn sàng cung cấp lời khai theo Điều 94 khoản 1d BLTTDS. Đây là nguồn chứng cứ có độ tin cậy cao vì có thể được thẩm vấn tại Toà.

Thứ năm, hóa đơn, sao kê ngân hàng, hồ sơ đặt phòng khách sạn — chứng minh sự vắng mặt bất thường và chi tiêu không giải thích được. Loại bằng chứng này thường được dùng kết hợp với các loại khác để tạo thành hệ thống.

Những gì bị cấm và có thể gây hậu quả hình sự:

Việc cài phần mềm gián điệp lên điện thoại của vợ/chồng, nghe lén cuộc gọi mà bạn không tham gia, đột nhập vào tài khoản email hoặc mạng xã hội của họ, hay đặt thiết bị nghe lén tại nơi ở — tất cả đều có thể cấu thành tội theo Điều 159 BLHS, với mức phạt từ cải tạo không giam giữ đến 3 năm tù. Ngoài ra, bằng chứng thu thập bất hợp pháp còn có nguy cơ bị Toà loại bỏ hoàn toàn.

Tình huống thực tế

Trong vụ án năm 2017 tại Toà án nhân dân huyện Thủy Nguyên (Hải Phòng), người vợ chứng minh chồng ngoại tình bằng cách tự mình đến hiện trường khi được thông báo — tức chứng kiến trực tiếp, không qua thiết bị theo dõi. Toà ghi nhận bằng chứng này và căn cứ Điều 56 khoản 1 Luật HN&GĐ để chấp nhận yêu cầu ly hôn đơn phương, xác định hôn nhân đã lâm vào tình trạng trầm trọng.

Điểm đáng chú ý: bằng chứng được chấp nhận không phải từ nghe lén hay phần mềm theo dõi — mà từ sự chứng kiến trực tiếp hợp pháp. Đây là minh chứng rõ cho nguyên tắc: cách thu thập quan trọng không kém nội dung bằng chứng.

Trong thực tế, nhiều vụ ly hôn có yếu tố ngoại tình được Toà giải quyết dựa trên sự thừa nhận của đương sự tại Toà hơn là bằng chứng gián tiếp. Khi đương sự phủ nhận, bằng chứng từ không gian công cộng kết hợp lời khai nhân chứng thường có trọng lượng đáng kể hơn tài liệu có nguồn gốc không rõ ràng.

Câu hỏi thường gặp

Ảnh chụp lén vợ/chồng ngoại tình ở nơi công cộng có được Toà chấp nhận không?

→ Có, nếu ảnh chụp ở nơi công cộng và kèm văn bản ghi rõ thời gian, địa điểm.

Theo luật sư Lê Bình Phương, ảnh chụp tại công viên, quán cà phê, hoặc đường phố đáp ứng điều kiện theo Điều 94 và 95 khoản 2 BLTTDS. Ngược lại, ảnh chụp trong phòng ngủ hoặc không gian riêng tư của người khác có thể vi phạm Điều 38 BLDS và bị Toà từ chối.

Có được cài phần mềm theo dõi điện thoại vợ/chồng để lấy bằng chứng ngoại tình không?

→ Không, đây là hành vi vi phạm pháp luật hình sự.

Theo Thạc sĩ – Luật sư Lê Bình Phương, việc cài phần mềm gián điệp lên thiết bị của người khác — kể cả vợ/chồng — cấu thành hành vi xâm phạm bí mật thông tin liên lạc theo Điều 159 BLHS, có thể bị phạt tù đến 3 năm. Bằng chứng thu được theo cách này còn có nguy cơ bị Toà loại bỏ hoàn toàn.

Tin nhắn của vợ/chồng có là bằng chứng hợp lệ khi ly hôn không?

→ Có, nhưng chỉ khi bạn là người nhận hoặc tham gia trực tiếp trong cuộc trao đổi đó.

Theo luật sư Lê Bình Phương, nếu bạn tự mình chụp ảnh màn hình tin nhắn gửi cho bạn, đó là bằng chứng hợp lệ theo Điều 94 BLTTDS. Nhưng nếu bạn đột nhập vào điện thoại để xem tin nhắn của họ với người khác, đây là hành vi bất hợp pháp và bằng chứng có thể bị bác bỏ.

Lưu ý quan trọng

Trong tố tụng dân sự — tranh chấp ly hôn — Toà áp dụng nguyên tắc “thuyết phục theo trọng số” chứ không phải tiêu chuẩn chứng minh hình sự. Điều này có nghĩa: không cần bằng chứng hoàn hảo, nhưng cần đủ để Toà tin rằng hôn nhân đã trầm trọng theo định nghĩa tại Điều 4 khoản 3b NQ 01/2024.

Một thực tế thường bị bỏ qua: chứng minh ngoại tình không phải lúc nào cũng cần thiết để được Toà chấp nhận ly hôn. Nếu đã sống ly thân thực tế trên 12 tháng và có đủ cơ sở chứng minh đời sống chung không thể kéo dài, Toà vẫn có thể chấp nhận ly hôn mà không cần xác định lỗi ngoại tình.

Khi tài sản chung có giá trị lớn và muốn Toà xem xét lỗi trong phân chia tài sản theo Điều 59 khoản 2d Luật HN&GĐ, bằng chứng ngoại tình mới thực sự có trọng lượng và cần chuẩn bị bài bản hơn.

Kết luận

Thu thập bằng chứng ngoại tình hợp pháp xoay quanh ba nguyên tắc: chỉ ghi lại những gì diễn ra ở không gian công cộng hoặc trong cuộc trao đổi có sự tham gia của bạn; lưu trữ đầy đủ thông tin nguồn gốc theo yêu cầu Điều 95 khoản 2 BLTTDS; không cài thiết bị hay phần mềm theo dõi vì có thể bị truy cứu hình sự theo Điều 159 BLHS.

Ranh giới giữa bằng chứng hợp lệ và hành vi phạm tội rất mỏng. Trước khi thu thập bất kỳ tài liệu nào, hãy tham khảo ý kiến luật sư để bảo vệ quyền lợi đúng cách và tránh rủi ro pháp lý không đáng có.

Xem thêm: Luật sư Lê Bình Phương là ai?