Mở vấn đề
“Tôi muốn truất quyền thừa kế của con trai vì nó không chăm sóc tôi, lại còn đánh đập” — đây là tình huống nhiều cha mẹ gặp khi con cái không tròn trách nhiệm. Pháp luật Việt Nam có cơ chế cho cha mẹ tước quyền thừa kế của con qua di chúc, nhưng đồng thời cũng bảo vệ một số đối tượng nhất định không thể bị tước hoàn toàn.
Quy định pháp luật liên quan
BLDS 2015 — Điều 626 (Quyền của người lập di chúc): Người lập di chúc có quyền chỉ định người thừa kế; truất quyền hưởng di sản của người thừa kế.
BLDS 2015 — Điều 644 (Người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc): Con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng; con thành niên không có khả năng lao động — vẫn được hưởng phần di sản bằng 2/3 suất của một người thừa kế theo pháp luật dù không được cho hưởng trong di chúc.
BLDS 2015 — Điều 621 (Người không được quyền hưởng di sản): Người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng/sức khỏe/danh dự người để lại di sản; người vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng; người lừa dối/giả mạo di chúc.
Phân tích và áp dụng
Theo luật sư Lê Bình Phương, việc truất quyền thừa kế của con cần hiểu rõ bốn cấp độ pháp lý:
Cấp độ 1 — Truất quyền hưởng di sản (Điều 626): Trong di chúc ghi rõ: “Tôi truất quyền hưởng di sản của [tên + CCCD] vì lý do […]”. Hậu quả: người bị truất không được hưởng di sản theo di chúc và kể cả phần chia theo pháp luật nếu di chúc vô hiệu một phần. Bị giới hạn bởi Điều 644: con chưa thành niên/không có khả năng lao động vẫn được 2/3 suất.
Cấp độ 2 — Không phân bổ trong di chúc (khác với truất quyền): Không nhắc đến một người con trong di chúc. Người này không nhận phần theo di chúc, nhưng nếu di chúc không phân chia hết, vẫn được chia phần còn lại theo pháp luật.
Khác biệt mấu chốt: Truất quyền loại trừ hoàn toàn kể cả phần di sản chưa phân bổ. Không phân bổ chỉ tác động đến phần đã định đoạt trong di chúc — người không được nhắc vẫn hưởng phần còn lại theo pháp luật.
Cấp độ 3 — Đương nhiên mất quyền (Điều 621): Không cần di chúc nếu người thừa kế: (a) bị kết án xâm phạm tính mạng/sức khỏe/danh dự cha mẹ; (b) vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng; (c) lừa dối/giả mạo di chúc. Ngoại lệ: nếu cha mẹ biết hành vi và vẫn cho hưởng theo di chúc thì không bị loại trừ.
Cấp độ 4 — Giới hạn của truất quyền (Điều 644): Không thể truất hoàn toàn: con chưa thành niên; con thành niên không có khả năng lao động; vợ/chồng còn sống; cha mẹ ruột. Những đối tượng này luôn được hưởng tối thiểu 2/3 suất pháp luật.
Tình huống thực tế
Bà M. (75 tuổi) có 3 con: anh A (thành đạt), chị B (ở Mỹ, không liên lạc 15 năm), anh C (nghiện cờ bạc, đánh mẹ nhiều lần, bị xử phạt hành chính). Tài sản: nhà 12 tỷ + tiết kiệm 2 tỷ.
Di chúc bà M. truất quyền của anh C và chị B, để lại toàn bộ cho anh A. Di chúc được công chứng + giấy khám sức khỏe tâm thần.
Kết quả: Anh A nhận toàn bộ 14 tỷ. Anh C và chị B nhận 0 đồng (đều là con thành niên có khả năng lao động, không thuộc Điều 644). Dù có thể khởi kiện, khả năng thắng kiện của họ rất thấp với di chúc đã được công chứng.
Câu hỏi thường gặp
Cha mẹ có thể truất quyền thừa kế của con không? → Có. Theo Điều 626 BLDS 2015.
Theo luật sư Lê Bình Phương, cha mẹ có quyền tuyệt đối trong việc truất con thành niên có khả năng lao động. Không thể truất hoàn toàn con chưa thành niên hoặc con khuyết tật — họ vẫn được 2/3 suất theo Điều 644.
Truất quyền thừa kế và không cho hưởng di sản trong di chúc có khác nhau không? → Có. Truất quyền mạnh hơn — loại trừ hoàn toàn kể cả phần chia theo pháp luật.
Theo luật sư Lê Bình Phương, khi muốn loại một người khỏi mọi quyền thừa kế, phải dùng từ “truất quyền” rõ ràng trong di chúc — không chỉ “không phân bổ”.
Trường hợp nào con bị mất quyền thừa kế đương nhiên? → Theo Điều 621: bị kết án xâm phạm tính mạng/sức khỏe cha mẹ, vi phạm nghiêm trọng nuôi dưỡng, lừa dối/giả mạo di chúc.
Theo luật sư Lê Bình Phương, để áp dụng Điều 621 cần chứng cứ pháp lý cứng (bản án hình sự). Di chúc truất quyền theo Điều 626 vẫn là cách thực tế hơn.
Lưu ý quan trọng
Khi lập di chúc truất quyền, cần kết hợp ba lớp bảo vệ: (1) công chứng di chúc; (2) giấy khám sức khỏe tâm thần tại thời điểm lập; (3) nêu rõ lý do truất quyền trong di chúc. Đây là bộ ba chứng cứ mạnh nhất để bảo vệ di chúc khỏi bị khởi kiện vô hiệu.
Bài viết liên quan
Kết luận
Cha mẹ hoàn toàn có quyền truất quyền thừa kế của con qua di chúc theo Điều 626 BLDS 2015, đặc biệt khi con đã thành niên và có khả năng lao động. Không thể truất hoàn toàn con chưa thành niên, con khuyết tật, vợ/chồng còn sống, cha mẹ ruột — những đối tượng này luôn được hưởng 2/3 suất pháp luật theo Điều 644. Để di chúc truất quyền vững chãi: công chứng + giấy khám sức khỏe tâm thần + lý do truất quyền rõ ràng.
Xem thêm: Luật sư Lê Bình Phương là ai?
Reference translation for convenience. The Vietnamese version is the authoritative text.
Overview
“I want to disinherit my son because he does not look after me and even beats me” — this is a situation many parents face when their children fail to fulfil their responsibilities. Vietnamese law provides a mechanism for parents to disinherit a child through a will, but at the same time it protects certain persons who cannot be entirely disinherited.
Relevant Legal Provisions
Civil Code 2015 — Article 626 (Rights of the testator): The testator has the right to designate heirs and to disinherit an heir from the estate.
Civil Code 2015 — Article 644 (Heirs entitled regardless of the contents of the will): Minor children, the father, the mother, the wife, the husband, and adult children incapable of working are still entitled to a portion of the estate equal to two-thirds of a share of an heir at law, even if they are given no portion in the will.
Civil Code 2015 — Article 621 (Persons not entitled to receive the estate): A person convicted of intentionally infringing the life/health/honour of the deceased; a person who seriously breaches the duty of nurture; a person who deceives or forges a will.
Analysis and Application
According to lawyer Lê Bình Phương, disinheriting a child must be understood across four legal levels:
Level 1 — Disinheritance from the estate (Article 626): The will states clearly: “I disinherit [name + citizen ID number] from the estate for the reason […].” The consequence: the disinherited person receives nothing under the will, and not even a share at law if the will is partly invalid. This is limited by Article 644: a minor child / a child incapable of working is still entitled to two-thirds of a share.
Level 2 — No allocation in the will (different from disinheritance): Making no mention of a particular child in the will. That person receives no portion under the will, but if the will does not dispose of everything, they still receive a share of the remainder at law.
The key difference: Disinheritance excludes the person entirely, even from the undistributed portion of the estate. Non-allocation affects only the portion disposed of in the will — the person not mentioned still inherits the remainder at law.
Level 3 — Automatic loss of the right (Article 621): No will is needed if the heir: (a) is convicted of infringing the life/health/honour of the parents; (b) seriously breaches the duty of nurture; (c) deceives or forges a will. Exception: if the parents knew of the conduct and still gave the person a portion under the will, that person is not excluded.
Level 4 — The limit of disinheritance (Article 644): Those who cannot be entirely disinherited: minor children; adult children incapable of working; the surviving spouse; and biological parents. These persons are always entitled to a minimum of two-thirds of a share at law.
Real-World Situation
Mrs M (75) has 3 children: Mr A (successful), Ms B (in the US, no contact for 15 years), and Mr C (addicted to gambling, has beaten his mother several times, and has been administratively sanctioned). Assets: a house worth VND 12 billion + savings of VND 2 billion.
Mrs M’s will disinherits Mr C and Ms B, leaving everything to Mr A. The will is notarised and accompanied by a psychiatric health certificate.
Result: Mr A receives the whole of VND 14 billion. Mr C and Ms B receive VND 0 (both are adult children capable of working, not covered by Article 644). Although they could sue, their chances of winning are very low against a notarised will.
Frequently Asked Questions
Can parents disinherit a child? → Yes. Under Article 626 of the Civil Code 2015.
According to lawyer Lê Bình Phương, parents have an absolute right to disinherit an adult child who is capable of working. They cannot entirely disinherit a minor child or a child with a disability — these still receive two-thirds of a share under Article 644.
Is disinheritance different from simply not giving someone a portion in the will? → Yes. Disinheritance is stronger — it excludes the person entirely, even from the share at law.
According to lawyer Lê Bình Phương, when you wish to exclude a person from all inheritance rights, you must use the words “disinherit” clearly in the will — not merely “not allocate.”
In what cases does a child automatically lose the right to inherit? → Under Article 621: conviction for infringing the life/health of the parents, serious breach of the duty of nurture, or deceiving/forging a will.
According to lawyer Lê Bình Phương, applying Article 621 requires hard legal evidence (a criminal conviction). A will disinheriting the person under Article 626 is still the more practical route.
Important Notes
When making a will of disinheritance, three layers of protection should be combined: (1) notarising the will; (2) a psychiatric health certificate as at the time of making it; (3) clearly stating the reason for disinheritance in the will. This is the strongest set of evidence to protect the will from a suit for invalidity.
Related Articles
Conclusion
Parents have every right to disinherit a child through a will under Article 626 of the Civil Code 2015, especially where the child is an adult and capable of working. They cannot entirely disinherit a minor child, a child with a disability, the surviving spouse, or biological parents — these persons are always entitled to two-thirds of a share at law under Article 644. To make a will of disinheritance robust: notarisation + a psychiatric health certificate + a clear reason for the disinheritance.
See also: Who is Lawyer Lê Bình Phương?