Lê Bình Phương — Luật sư
thạc sĩ luật sư lê bình phươnglê bình phươngbat-dong-sanphap-lythac-si-luat-su-le-binh-phuongle-binh-phuong
· 5 phút đọcmin read

Khi nào hợp đồng mua bán đất bị vô hiệu? (Luật sư Lê Bình Phương phân tích)When Is a Land Sale Contract Invalid? (Analysis by Lawyer Lê Bình Phương)

Hợp đồng mua bán đất có thể bị tuyên vô hiệu vì nhiều lý do. thiếu công chứng, một bên không đủ năng lực, không có sổ đỏ hoặc đất đang tranh chấp. Luật sư Lê Bình Phương phân tích từng trường hợp dựa trên BLDS 2015 và Luật Đất đai 2025.A land sale contract can be declared invalid for many reasons — lack of notarisation, one party lacking capacity, no land use right certificate, or land under dispute. Lawyer Lê Bình Phương analyses each case based on the Civil Code 2015 and the Land Law 2025.

Lê Bình Phương

Thạc sĩ – Luật sưMBA., Esq.

Mở vấn đề

Mua bán đất là giao dịch có giá trị lớn, nhưng không phải hợp đồng nào cũng được pháp luật công nhận. Có những hợp đồng dù đã ký kết, đã trả tiền. thậm chí đã bàn giao đất. nhưng vẫn bị Toà tuyên vô hiệu sau đó nhiều năm.

Vô hiệu không chỉ có nghĩa là “hợp đồng không có giá trị”. Hậu quả thực tế là hai bên phải hoàn trả cho nhau, người mua mất đất, người bán phải trả lại tiền. và nếu có thiệt hại phát sinh, bên có lỗi còn phải bồi thường thêm.

Hiểu đúng các trường hợp vô hiệu giúp người mua tránh rủi ro ngay từ trước khi ký hợp đồng, và giúp người đã lỡ ký biết mình còn cửa nào để bảo vệ quyền lợi.


Quy định pháp luật liên quan

Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015 (số 91/2015/QH13) đặt ra ba điều kiện để một giao dịch dân sự có hiệu lực:

“(1) Chủ thể có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự phù hợp với giao dịch dân sự được xác lập; (2) Chủ thể tham gia giao dịch dân sự hoàn toàn tự nguyện; (3) Mục đích và nội dung của giao dịch dân sự không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.”

Khoản 2 Điều 117 bổ sung: “Hình thức của giao dịch dân sự là điều kiện có hiệu lực của giao dịch trong trường hợp luật có quy định.”

Với hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất (QSDĐ), khoản 3 điểm a Điều 27 Luật Đất đai 2025 (số 31/2024/QH15, hiệu lực từ 01/8/2024) quy định rõ:

“Hợp đồng chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất, quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất phải được công chứng hoặc chứng thực.”

Ngoài ra, khoản 1 Điều 45 Luật Đất đai 2025 quy định 5 điều kiện để QSDĐ được đưa vào giao dịch chuyển nhượng: có Giấy chứng nhận (sổ đỏ/sổ hồng), không có tranh chấp, không bị kê biên để bảo đảm thi hành án, trong thời hạn sử dụng đất, và không bị áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời.

Các trường hợp vô hiệu cụ thể được quy định tại Điều 122–127 BLDS 2015, trong đó quan trọng nhất với giao dịch đất đai là: vô hiệu do vi phạm điều cấm (Điều 123), giả tạo (Điều 124), do người không có năng lực hành vi (Điều 122), do nhầm lẫn hoặc lừa dối (Điều 126, 127), và vô hiệu do không tuân thủ hình thức (Điều 129).


Phân tích và áp dụng

1. Thiếu công chứng. trường hợp phổ biến nhất

Hợp đồng mua bán đất viết tay, không qua văn phòng công chứng hoặc UBND xã/phường chứng thực, vi phạm khoản 3 Điều 27 Luật Đất đai 2025 và Điều 502 BLDS 2015. dẫn đến vô hiệu theo Điều 129 BLDS.

Tuy nhiên, Điều 129 có một ngoại lệ quan trọng: nếu một bên hoặc các bên đã thực hiện ít nhất hai phần ba nghĩa vụ trong giao dịch, Toà án có thể công nhận hiệu lực của giao dịch đó theo yêu cầu của một bên. Trong thực tiễn xét xử, điều này có nghĩa: nếu bên mua đã trả đủ hoặc phần lớn tiền, bên bán đã bàn giao đất và người mua đang quản lý, sử dụng ổn định. Toà có căn cứ pháp lý để công nhận hợp đồng dù thiếu công chứng.

2. Đất không đủ điều kiện chuyển nhượng

Một trong năm điều kiện tại Điều 45 Luật Đất đai 2025 không được đáp ứng sẽ khiến hợp đồng vi phạm điều cấm của luật. và bị vô hiệu tuyệt đối theo Điều 123 BLDS 2015. Đây là loại vô hiệu không thể “chữa” bằng Điều 129.

Các tình huống thường gặp: đất chưa có sổ đỏ hoặc sổ đỏ đang cầm cố tại ngân hàng, đất đang có tranh chấp hoặc bị kê biên thi hành án, đất nằm trong quy hoạch thu hồi nhưng bên bán che giấu, hoặc hợp đồng ký trong khi TAND đã áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời phong toả tài sản.

3. Một bên không đủ năng lực hoặc bị lừa dối

Hợp đồng do người mất năng lực hành vi dân sự hoặc người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi ký mà không có người giám hộ đồng ý. vô hiệu theo Điều 122 BLDS. Hợp đồng do bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép. vô hiệu theo Điều 127 BLDS với thời hiệu 2 năm kể từ ngày biết hoặc phải biết (Điều 132 BLDS).

4. Hợp đồng giả tạo. nhờ đứng tên

Một người nhờ người khác đứng tên trên hợp đồng chuyển nhượng QSDĐ để che giấu giao dịch thực hoặc lách quy định. hợp đồng bị vô hiệu theo Điều 124 BLDS (giao dịch giả tạo). Án lệ 02/2016/AL của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao đã xác lập nguyên tắc: trường hợp Việt kiều nhờ người trong nước đứng tên nhận chuyển nhượng QSDĐ thay mình, hợp đồng vô hiệu. nhưng Toà phải xem xét tính công sức đóng góp và công sức quản lý, sử dụng của người đứng tên khi giải quyết hậu quả.

Bài viết liên quan

Reference translation for convenience. The Vietnamese version is the authoritative text.

Overview

Buying and selling land is a high-value transaction, but not every contract is recognised by law. Some contracts — though already signed, already paid for, even with the land already handed over — are still declared invalid by the court years later.

Invalidity does not only mean “the contract has no value.” The practical consequence is that the two parties must return to each other what they received: the buyer loses the land, the seller must give the money back — and if any loss arises, the party at fault must pay additional compensation.

Understanding the cases of invalidity correctly helps a buyer avoid risk before even signing the contract, and helps someone who has already signed know what options remain to protect their interests.


Article 117 of the Civil Code 2015 (No. 91/2015/QH13) sets out three conditions for a civil transaction to be effective:

“(1) The parties have civil legal capacity and civil act capacity appropriate to the civil transaction established; (2) The parties to the civil transaction participate entirely voluntarily; (3) The purpose and content of the civil transaction do not violate the prohibitions of the law and are not contrary to social morality.”

Clause 2 of Article 117 adds: “The form of a civil transaction is a condition for the transaction’s effectiveness in cases where the law so provides.”

For a contract transferring land use rights (LUR), point a, clause 3, Article 27 of the Land Law 2025 (No. 31/2024/QH15, in force from 1 August 2024) clearly provides:

“A contract for the transfer, gift, mortgage, or capital contribution of land use rights, or of land use rights together with assets attached to the land, must be notarised or certified.”

In addition, clause 1, Article 45 of the Land Law 2025 lays down 5 conditions for land use rights to be put into a transfer transaction: having a Certificate (sổ đỏ/sổ hồng — red book/pink book), no dispute, not being distrained to secure judgment enforcement, being within the land-use term, and not being subject to a provisional emergency measure.

The specific cases of invalidity are set out in Articles 122–127 of the Civil Code 2015, of which the most important for land transactions are: invalidity for violating a prohibition (Article 123), sham transactions (Article 124), transactions by a person without act capacity (Article 122), mistake or deception (Articles 126, 127), and invalidity for failure to comply with form (Article 129).


Analysis and Application

1. Lack of notarisation — the most common case

A handwritten land sale contract, not put through a notary office or certified by the commune-level People’s Committee, breaches clause 3, Article 27 of the Land Law 2025 and Article 502 of the Civil Code 2015 — leading to invalidity under Article 129 of the Civil Code.

However, Article 129 has an important exception: if one party or the parties have performed at least two-thirds of the obligations in the transaction, the court may recognise the effectiveness of that transaction at the request of a party. In judicial practice, this means: if the buyer has paid all or most of the money, the seller has handed over the land, and the buyer is managing and using it stably — the court has a legal basis to recognise the contract despite the lack of notarisation.

2. Land not eligible for transfer

If one of the five conditions in Article 45 of the Land Law 2025 is not met, the contract violates a prohibition of the law — and is absolutely invalid under Article 123 of the Civil Code 2015. This is a type of invalidity that cannot be “cured” by Article 129.

Common situations: land without a certificate, or a certificate pledged at a bank; land under dispute or distrained for judgment enforcement; land within a recovery plan that the seller has concealed; or a contract signed while the People’s Court has already applied a provisional emergency measure freezing the property.

3. One party lacking capacity or deceived

A contract signed by a person who has lost civil act capacity, or a person with difficulties in cognition and behaviour control, without the consent of a guardian — is invalid under Article 122 of the Civil Code. A contract entered into through deception, threat, or coercion — is invalid under Article 127 of the Civil Code, with a limitation period of 2 years from the day the person knew or should have known (Article 132 of the Civil Code).

4. Sham contracts — nominee arrangements

Where one person has another stand as the named party on a land use right transfer contract to conceal the real transaction or circumvent the rules — the contract is invalid under Article 124 of the Civil Code (sham transaction). Precedent No. 02/2016/AL of the Council of Justices of the Supreme People’s Court established the principle: where an overseas Vietnamese has a person inside the country stand as the named transferee of land use rights on their behalf, the contract is invalid — but the court must take into account the nominee’s contribution and their effort in managing and using the land when resolving the consequences.

Xem thêmSee also

Dịch vụ luật sư đất đai tại TP.HCMOur land & property lawyer services in Ho Chi Minh City

Tổng quan các vấn đề pháp lý, tình huống thường gặp và cách luật sư Lê Bình Phương hỗ trợ.An overview of the legal issues, common situations and how lawyer Lê Bình Phương can help.

← Tất cả bài viết← All articles
Đặt lịch tư vấnBook consultation Về luật sư Lê Bình PhươngAbout Lê Bình Phương